Artist: Iwan Fals
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
isi kepala di
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
balik
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
opi
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
semua seradu pa
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
sti tak jauh berbeda
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
tak peduli p
E7
F7
F#7
G7
G#7
A7
A#7
B7
C7
C#7
D7
D#7
erwira
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
bintara atau t
Am
A#m
Bm
Cm
C#m
Dm
D#m
Em
Fm
F#m
Gm
G#m
amtama
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
tetap
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
tentara..
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
kata berita ga
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
gah
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
rkasa
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
apalagi sedang ko
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
kang
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
persetan
E7
F7
F#7
G7
G#7
A7
A#7
B7
C7
C#7
D7
D#7
iapa saja mu
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
suhnya
Am
A#m
Bm
Cm
C#m
Dm
D#m
Em
Fm
F#m
Gm
G#m
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
perintah datang ka
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
rang pun di
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
hantam
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
serdadu
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
perti
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
luru
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
tekan picu me
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
lesat tak r
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
agu
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
serdadu
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
perti
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
lati
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
tak dirawat tu
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
mpul dan be
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
rkarat
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
umpan bergizi oh ti
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
tah bapak me
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
nteri
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
apakah sudah te
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
rbukti
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
bila saja m
E7
F7
F#7
G7
G#7
A7
A#7
B7
C7
C#7
D7
D#7
asih
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
buruknya kabar b
Am
A#m
Bm
Cm
C#m
Dm
D#m
Em
Fm
F#m
Gm
G#m
urung
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
tentang
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
tah prajurit yang di
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
kentit…
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
serdadu
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
perti
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
luru
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
tekan picu me
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
lesat tak
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
ragu
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
serdadu
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
perti
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
lati
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
tak dirawat tu
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
mpul dan be
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
rkarat
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
lantang suaramu otot ka
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
wat
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
lang
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
susu, telur, ka
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
cang ijo extra gizi
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
runtuh dan te
G7
G#7
A7
A#7
B7
C7
C#7
D7
D#7
E7
F7
F#7
gaknya
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
adilan
Cm
C#m
Dm
D#m
Em
Fm
F#m
Gm
G#m
Am
A#m
Bm
geri
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
serdadu
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
rus tahu pa
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
sti
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
serdadu
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
ktimu kami tu
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
nggu
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
tolong kantongkan ta
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
mpang
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
rammu
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
serdadu
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
balah dada
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
kami
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
gunakan hati ja
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
ngan pakai be
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
lati
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G7
G#7
A7
A#7
B7
C7
C#7
D7
D#7
E7
F7
F#7
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
Cm
C#m
Dm
D#m
Em
Fm
F#m
Gm
G#m
Am
A#m
Bm
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
serdadu
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
ngan mau di
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
suap
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
tanah ini je
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
las
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
ratap
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
serdadu (oi) ja
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
ngan
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
mah
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
nyonya pertiwi tak s
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
udi
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
lihat
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
|
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
isi kepala di
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
balik topi b
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
aja
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
semua serdadu pasti tak j
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
auh
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
tak peduli p
A7
A#7
B7
C7
C#7
D7
D#7
E7
F7
F#7
G7
G#7
erwira,
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
bintara atau t
Dm
D#m
Em
Fm
F#m
Gm
G#m
Am
A#m
Bm
Cm
C#m
amtama
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
tetap
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
ntara..
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
lantang suaramu otot ka
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
wat
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
lang
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
susu, telur, kacang ijo ex
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
tra
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
runtuh dan tegaknya k
C7
C#7
D7
D#7
E7
F7
F#7
G7
G#7
A7
A#7
B7
eadilan
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
geri ini
Fm
F#m
Gm
G#m
Am
A#m
Bm
Cm
C#m
Dm
D#m
Em
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
seradu
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
rus tahu pa
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
sti
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
C7
C#7
D7
D#7
E7
F7
F#7
G7
G#7
A7
A#7
B7
F
F#
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
Fm
F#m
Gm
G#m
Am
A#m
Bm
Cm
C#m
Dm
D#m
Em
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
G
G#
A
A#
B
C
C#
D
D#
E
F
F#
C
C#
D
D#
E
F
F#
G
G#
A
A#
B
A4X)
A#4X)
B4X)
C4X)
C#4X)
D4X)
D#4X)
E4X)
F4X)
F#4X)
G4X)
G#4X)
Menelusuri Makna Lagu Serdadu Karya Iwan Fals: Ketika Suara Hati Tertimbun di Balik Seragam
Di antara deretan karya Iwan Fals yang penuh muatan sosial dan kritik terhadap ketimpangan, lagu Serdadu menempati tempat istimewa. Ia tak sekadar menyuarakan realitas hidup prajurit, tapi juga membuka jendela batin yang jarang dilihat publik konflik antara perintah dan perasaan, antara loyalitas dan luka. Dibawakan dengan gaya khas Iwan Fals yang sederhana namun menyentuh, Serdadu seolah berbicara langsung ke sanubari bukan hanya mereka yang mengenakan seragam, tapi juga kita yang hidup sebagai bagian dari sistem besar yang tak selalu adil.
Lagu Serdadu Sebagai Figur yang Terjepit
Banyak orang melihat tentara sebagai simbol kekuatan. Tegas, kaku, dan tak mengenal kompromi. Namun, melalui chord iwan fals serdadu ini, gambaran tersebut dipatahkan. Iwan Fals menunjukkan sisi manusiawi dari serdadu mereka bukan mesin pembunuh tanpa perasaan, melainkan manusia biasa yang dibebani tanggung jawab besar, kadang tanpa ruang untuk bertanya atau menolak. Dalam liriknya, serdadu digambarkan seolah hidup dalam jalur yang sudah digariskan patuh pada komando, siap maju ke garis depan, bahkan ketika hati kecil mereka menjerit ingin pulang atau menolak untuk melukai sesama.
Makna Lagu Beban Moral dan Dilema Batin
Apa yang terjadi jika seseorang diminta bertindak atas nama negara, tetapi hati nuraninya menolak? Pertanyaan inilah yang menjadi inti dari lagu Serdadu. Lagu ini tidak menghakimi, tidak juga memberikan solusi. Ia hanya menyampaikan kenyataan bahwa tidak semua tugas bisa dijalani tanpa luka batin. Prajurit mungkin kuat secara fisik, tetapi ketika diperintah untuk menekan, mengintimidasi, bahkan mungkin menyakiti sesama anak bangsa, ia pun berpotensi menjadi korban korban dari sistem kekuasaan yang tak selalu bisa dijelaskan dengan logika kemanusiaan.
Makna Lirik Sebuah Kritik yang Tidak Kasar
Gaya Iwan Fals Serdadu dalam lagu ini sangat halus, nyaris seperti curahan hati seorang ayah kepada anaknya. Kritiknya tajam, tetapi tidak meledak-ledak. Ia justru memilih pendekatan reflektif, mengajak pendengar untuk berpikir pelan-pelan. Ia tidak menyudutkan institusi militer, melainkan menyuarakan keresahan terhadap struktur yang membelenggu manusia, termasuk para tentara itu sendiri. Dengan kata lain, lagu ini justru membela serdadu bukan dari musuh eksternal, tapi dari sistem yang kadang memperalat mereka.
Makna Ganda dalam Simbol Serdadu
Kita bisa menafsirkan kata serdadu dalam lagu ini secara harfiah sebagai prajurit berseragam, namun juga bisa sebagai simbol dari setiap individu yang kehilangan kebebasan memilih. Mereka yang hidup dalam bayang-bayang kekuasaan, yang harus berkata ya pada setiap instruksi, sekalipun hati kecilnya berkata tidak. Dalam tafsir yang lebih luas, chord gitar iwan fals serdadu mewakili rakyat kecil yang sehari-hari diperintah oleh aturan, norma, atau sistem sosial yang tidak mereka ciptakan, tapi harus mereka taati.
Makna Nada yang Sunyi, Tapi Menyayat
Berbeda dengan lagu-lagu perjuangan yang kerap membakar semangat, Serdadu justru terasa sunyi. Melodinya tenang, tapi di dalam ketenangan itu terdapat luka yang dalam. Seperti orang yang tidak menangis, tapi kita tahu hatinya sedang hancur. Pendekatan musikal ini sangat efektif. Iwan Fals tahu bahwa kadang kunci gitar, kesedihan terdalam tak perlu diteriakkan. Ia cukup dibisikkan.
Konteks Sosial Ketika Musik Menjadi Cermin Zaman
Jika kita melihat ke belakang, terutama pada masa Orde Baru, lagu ini seperti cermin dari suasana batin bangsa. Ketika militer menjadi tulang punggung kekuasaan, banyak serdadu ditempatkan bukan untuk menjaga perbatasan, tapi untuk mengamankan stabilitas domestik. Dalam situasi semacam itu, konflik batin pun tak terhindarkan. Apakah tugas negara selalu sejalan dengan suara nurani? kunci gitar serdadu ini memberi ruang bagi pertanyaan itu, tanpa menggurui atau menghakimi.
Sebuah Makna Lagu yang Terus Bernapas
Meski chord lagu serdadu ini telah dirilis puluhan tahun lalu, maknanya tidak pernah menjadi usang. Dunia masih dihantui oleh konflik. Serdadu masih dikirim untuk tugas yang kadang tidak dimengerti. Dan rakyat sipil masih sering menjadi objek dalam permainan kekuasaan. Ia menyisipkan rasa kemanusiaan ke dalam sesuatu yang sering dianggap kaku dan dingin institusi militer.
Saat Seragam Tak Lagi Hitam Putih
Serdadu bukan hanya chord lagu. Ia adalah ruang refleksi. Ia mengajak kita melihat lebih dalam, bahwa di balik senjata, ada tangan yang bisa gemetar. Di balik perintah, ada jiwa yang bisa retak. Dan di balik setiap serdadu, ada cerita yang tak selalu bisa dijelaskan dengan kata-kata. Di dunia yang sering membagi manusia ke dalam kategori benar dan salah, kawan atau lawan, lagu ini hadir sebagai pengingat bahwa manusia jauh lebih kompleks daripada itu.
Related